قمر های بیرونی مأمن حیات

منبع: سایت انجمن نجوم افغانستان



در سال 2004 میلادی وقتی سفینه فضایی کاسینی - هیگنز به نزدیک تیتان قمر سیاره زحل رسید ما زمینی ها فهمیدیم که در بیرون از منظومه شمسی؛ یعنی بدور سیارات دور هم میتواند این گونه قمر ها وجود داشته باشد. با اینکه ابزار های امروزی ما توان آن را ندارد تا این قمرهای خارج از منظومه شمسی یا قمرهای بیرونی را تشخیص دهند، اما طرز کار فنی ما در این چند سال اخیر بسیار پیشرفت نموده است. مطالعات فعلی نشان میدهد که نه تنها چنین قمر های طبیعی وجود دارد، بلکه میتواند جایگاه مناسبی برای حیات باشد.
همه میدانیم که تا حال هیچ سیاره ای کشف نشده که بتواند میزبان مناسبی برای حیات باشد. بطور واضح بگویم از جمله 40 سیاره زمین مانندی که تا حال کشف شده هیچ یک دارای شرایط مناسب برای حیات نبوده اند و فقط مسئله زمان ترانزیت یا عبور و در نتیجه تکان های ایجاد شده در اثر عبور قمر های دور از برابر صفحه سیارات باقی مانده تا بتوانیم این گونه دنیا های کوچک را کشف کنیم. اما اگر شرایط حیات در یک سیاره غول وجود دارد، چرا نمیتواند در سطح قمر آن وجود داشته باشد.

سیمون پورتر از رصدخانه لویل و ویلیام گراندی از دانشگاه دولتی اریزونا بر این باور اند که " دلیل پیشنهاد قمر های دور به عنوان یک هدف اخترزیست شناسی (اختربیولوژیکی) بخاطر این است که اکثر سیارات غول بعد از شکل گیری از منطقه حیات یا فاصله مناسب ستاره مادر به بیرون مهاجرت کرده اند. بنابرین احتمال آن وجود دارد که این غول های سیاره ای یک سیاره سنگی کوچک و یا پیش سیاره را با خود به فاصله های دورتر از منطقه یا زون حیات برده باشند".



هرچند احتمال وجود حیات در دیگر سیارات قطعی شده، اما هنوز مطمئن نیستیم که این سیارات چگونه به جایگاه امروزی خود بدور ستاره های مادر رسیده اند. شبیه سازی ها نشان داده که این سیارات در لبه یا مرز یک منظومه؛ جای که یخ میتواند وجود داشته باشد، شکل گرفته اند، اما این قضیه اندکی میتواند شرایط حیاتی بودن آن ها را زیر سوال ببرد. در ضمن مهاجرت صفحه گرد و غبار اولیه منظومه های دور هم میتواند این گونه سیارات را دوباره به سوی ستاره مادر نزدیکتر سازد، ولی این هم میتواند سطح چنین سیارا را به شدت داغ و غیر قابل تحمل سازد.


اما بر اساس یک نظریه دیگر، در زمان به هم آمیختگی هر منظومه احتمال دارد که بعضی از پیش سیاره ها از این گونه معاملات پای بیرون کشیده باشند.
به همین دلیل دانشمندان سعی دارند تا تکامل پویای یک سیاره زمین مانند را که در مداری بدور یک سیاره غول در زون حیات یک ستاره گیر افتاده، شبیه سازی نمایند. به عقیده پورتر و ویلیام تقریبأ نیم مدارهای بیضی شل یا بی قاعده طی چند میلیون سال به مدار های دایروی پایدار تبدیل شده اند. این دو دانشمندان دریافتند که زاویه میل این گونه سیارات خیلی پائین بوده ولی هیچگونه حرکت قهقرائی ندارند.



در حال حاضر اکثر قمر های بیرونی نامزد برای "حیات" بدور سیاراتی اند که به نپتون بسیار شباهت دارند و بدور یک ستاره مانند خورشید در گردش می باشند. اگر یکی از این قمر های هم وزن زمین در مداری پایدار قرار داشته باشد در آنصورت میتوانیم با استفاده از روش ترانزیت یا عبور از برابر صفحه سیاره مادر آن را کشف کنیم، حتی اگر مدار این گونه قمر ها بسیار نزدیک به سیاره مادر باشد.

دانشمندان همچنین مدت زمان ترانزیت و مدت دگرگونی که منجر به ایجاد چنین سیستم ها میگردد را محاسبه کنند و دریابند که احتمال کشف چنین اقمار بیرونی هم وزن زمین بسیار زیاد است. حتی اگر این گونه قمر ها در مداری بسیار تنگ بدور ستاره مادر در گردش باشند، باز هم امکان کشف آنها از طریق روش ترانزیت بسیار زیاد است. ترکیب روش مدت زمان ترانزیتی با مدت زمان دگرگونی میتواند سیگنال های بسیار قوی را برای کشف ایجاد کند و در ادامه با استفاده از روش نور سنجی برای این گونه مدار ها میتوان نوع مدار این گونه دنیا های کوچک را مشخص نمود.

دوازه هزار روز در سفر

آسمان کابل:

سفینه فضایی ویجر 2 تا کنون 12000 روز در سفر بوده...

سفینه فضایی دلیر و با شهامت ویجر 2 ناسا تا حال طولانی ترین سفر را در تاریخ اکتشافات فضایی پشت سر گذاشته که با گذشت 12000 روز هنوز هم به راه خود در فضایی تاریک و سرد و در مرز های بیرونی منظومه شمسی ادامه میدهد. بیش از 33 سال میشود که این سفینه فضایی با ارزش و ارجمند اطلاعات بسیار مهمی در مورد سیارات بیرونی غول، خصوصیات و تقابل باد های خورشید با سیارات بیرونی را به زمین می فرستد.
از جمله دستاورد ها و کشفیات مهم و با ارزش آن کشف لکه بزرگ و تاریک نپتون و باد تندی است که با سرعت 450 متر در ثانیه (100 مایل در ساعت) در سطح آن میوزد. ویجر 2 به تاریخ 20 اگست 1977 در زمانی به فضا پرتاب شد که جیمی کارتر رئیس جمهور امریکا بود. باید گفت که ویجر 1 حدود 2 هفته قبل یعنی به تاریخ 5 سپتمر به فضا پرتاب شده بود.

این دو سفینه فضایی تا حال تنها دستگاه های ساخته دست بشر اند که به دورترین فاصله ها یعنی مرز های بیرونی منظومه شمسی یا هیلوسفیر رسیده. هیلوسفیر در واقع همان حبابی است که خورشید بدور منظومه شمسی ایجاد نموده و به وسیله آن مانع نفوذ باد های کشنده ستاره های دیگر به داخل منظومه شمسی میگردد.
مدیران مأموریت این دو سفینه انتظار دارند که ویجر 1 تا چند سال دیگر از هیلوسفیر بیرون شده و وارد فضای بین ستاره ی گردد که ویجر 2 هم در فاصله کوتاهی به دنبال آن وارد این فضای ناشناخته برای ما میشود.
با طی نمودن 21 میلیارد کیلومتر در مسیر پر خم و پیچ و با عبور از میان سیارات بیرونی این سفینه اکنون 14 میلیارد کیلومتر از خورشید فاصله دارد. وقتی یک سیگنال مرکز کنترول در زمین با سرعت نور فرستاده میشود حدود 12.8 ساعت بعد به ویجر 2 میرسد.
ویجر 1 به تاریخ 13 جولای و بعد از طی نمودن 22 میلیارد کیلومتر به این سفر 12 هزار روزه خود میرسد. در حال حاضر ویجر1 بیش از 17 میلیارد کیلومتر از خورشید فاصله دارد.

ابر پروژه های فضایی

طرح ابر پروژه های فضایی توسط طراحان جاپانی...



حلقه مهتابی یا مجموعه ی از صفحه ها در امتداد استوای ماه. عکس از شیمیزو

فکر میکنید این یک نیروگاه برق فضایی است؟ در واقع طرح یک مرکز ذخیره کننده نور خورشید در ماه است که میتواند انرژی جمع آوری شده را به زمین پرتاب کند. البته تا هنوز یک طرح است که از سوی شرکت ساختمانی 200 ساله شیمیزوی جاپانی مطرح شده که به پیش فکری و طراحی تکنولوژی و توسعه ساختار های جالب افتخار میکند. این طرح که "حلقه ماه" یاد میشود، در واقع شامل یک آرایه از صفحهات خورشیدی با طول 11000 کیلومتر یعنی سراسر استوای ماه و یک دستگاه انتقال برق لیزری برای انتقال لیزر انرژی به شدت قوی و متراکم شده به سوی دستگاه های گیرنده در زمین می باشد.


تصاویر زیر بخش های متعدد این حلقه عظیم ماه را با طرح های بعدی برای ساخت هوتل های مدارگرد، پایگاه های فضایی در ماه و یک شهر بصورت هرم عظیم نشان میدهد.
بر اساس این طرح انرژی جمع آوری شده در ماه به زمین پرتاب میشود. برای اینکه این ساختار موفقانه باشد، چندین تیم از اخترشناسان مجبور اند تا عملیات های روبوتیک در سطح ماه یعنی در محل ساخت این سازه ها را حمایت کنند. بنابرین به یک پایگاه فضایی در ماه نیاز دارند. شرکت شیموزو این طرح را در نظر دارد.


طرح یک پایگاه فضایی در ماه که بصورت هشت ضلعی ساخته شده. عکس از شمیوزو.
قرار است پایگاه های ماه با استفاده از کانکریت (بتون) های ساخته شده از سنگ ماه بنا شوند. استفاده از ساختار هشت ضلعی امکان توسعه بعدی این مرکز را به جهت های مختلف میدهد. سیستم های ساختمانی در شرایط دشوار ماه یکی از موضوعات اساسی به شمار میرود. طرح ساختارهای خود تدارکاتی با استفاده از پوسته ها و سیستم های تورم هوا میتواند ساختار های سبک وزن را به وجود بیارد و هزینه های ساخت را هم به مراتب کاهش بخشد. شرکت شیموزو همزمان در حال طراحی تکنولوژی های روبوتیکی است که میتوان آنها را برای ساخت پایگاه ماه به کار برد و در نهایت خطر و تهدیدات فعالیت های انسانی را کاهش بخشید.

برای مأموریت های درازمدت انسانی، قسمت درونی پایگاه باید طوری ساخته شود تا بتوان 1/6 میزان گرانش را در داخل آن حفظ نمود.
شرکت شیموزو سعی دارد تا با استفاده از مهارت های فنی 200 ساله خود چالش های فراروی ساخت این پایگاه را رفع کند.

یک آسانسور (لفت) هوتل فضایی در ارتفاع 240 کیلومتری بر فراز زمین. عکس از شیموزو.
شرکت شیموزو طرح ساخت این هوتل را روی دست دارد که شامل یک آسانسور فضایی با طول 240 کیلومتری می باشد ( البته ساخت آسانسور فضایی کار آسانی نیست) ولی سفینه های فضایی را نیز میتوان به آن وصل نمود. این ساختار طولانی پیچیده از چندین قسمت یا واحد مانند سالن بزرگ، رستورانت ها و یک محیط برای سرگرمی ساخته شده.

شهر فضایی بصورت هرم عظیم با ارتفاع 2000 متر. عکس از شیموزو.
شرکت شیموزو همچنین سعی دارد تا ببیند چگونه میتواند ساختار های جالب و غیر معمولی را بر سطح اقیانوس های آب در زمین بسازد. هرم فضایی بصورت یک شهر خود تدارکاتی است که میتواند تا یک میلیون انسان را در خود جا دهد. ساختار اساسی یا واحد های هشت ضلعی ساخته شده از مواد ساختمانی سبک مانند فیبر کاربنی اند که یکی از پروژه های بی نظیر و عظیم در تاریخ ساختمان سازی بشر به شمار میرود.

به نظر میرسد با ساخت چنین شهرک عظیم فضایی در ماه سفر به تنها قمر زمین کاری چندان دشوار نخواهد بود، اما نه برای همه...


این روستای سبز "شناور" شبیه یک زنبق آبی عظیم است که بر روی آب قرار دارد. شیموزو می خواهد تا این شهرک ها را که شبیه زنبق آبی اند و میتوانند مانند یک گیاه کاربن دای اکساید را جذب کنند بر روی بحر ها بسازد. در ضمن از این ساختار ها میتوان بصورت یک تکنولوژی پیشرفته برای جذب کاربن استفاده کرد. صفحهات خورشیدی و منابع موجود در اقیانوس و همچنان زباله های استفاده شده را میتوان به انرژی لازم برای استفاده این شهر شناور بزرگ تبدل نمود.

منبع: انجمن نجوم افغانستان

ستاره ی که سیاره خود را میخورد

منبع: انجمن نجوم افغانستان

شاید این جمله شبیه عنوان فلم های علمی تخیلی به نظر شما برسد، اما در فاصله 600 سال نوری دور از ما این اتفاق به راستی جریان دارد. مثل پروانه ی که بدور شعله شمع میگردد، یک سیاره مشتری مانند که محکوم به فنا شده چنان به ستاره مادر خورد که شبیه خورشید ماست نزدیک شده که ستاره آهسته آهسته اتموسفیر سیاره خود را می بلعد. این سیاره به حدی داغ میشود که اتموسفیر آن باد میکند و به حدی میرسد که نیروی گرانش یا جاذبه ستاره مادر آن را به سوی خود میکشد. به نظر میرسد که با این روند خود سیاره هم تا 10 میلیون سال دیگر کاملأ به کام ستاره مادر خود فرو رود و نابود شود. وقتی این سیاره از برابر صفحه ستاره مادر خود می گذشت، هابل به کمک طیف سنج منشاء کیهانی جدید خود آن را به خوبی بررسی نمود و متوجه شد که در اتموسفیر باد کرده این سیاره عناصر مختلفی وجود دارد. این سیاره که (WASP-12b) نام دارد، تا حال داغترین دنیای شناخته شده با اتموسفیری به حرارت 2800 درجه فارنهایت می باشد

آشکار سازی ستارگان عظیم

منبع: سایت انجمن نجوم افغانستان

جدا از زیبایی خاص این تصویر که تلسکوپ فضایی هرشیل گرفته، زیبایی دیگر در این تصویر ستاره های اند که قبلأ ندیده بودیم. نکته جالب دیگر اینکه این ستاره ها در سحابی روزتا بسیار عظیم اند که هر یک ده برابر بزرگتر از خورشید می باشد. به گفته فردریک موت از آزمایشگاه اه ای ام پاریس " مناطق تولید کننده ستاره های بزرگ یا سنگین بسیار کم اند، بنابرین اخترشناسان باید سالهای سال منتظر می ماندند تا تلسکوپ فضایی مانند هرشیل تولید و به فضا پرتاب شود.


تصویر فروسرخ از ابر مولیکولی روزتا که توسط رصد خانه فضایی هرشیل گرفته شده.

سحابی روزتا حدود 5 هزار سال نوری از زمین فاصله دارد. هر رنگ این تصویر از یک دمای مختلف گرد و غبار که بین 263 درجه زیر صفر ( فقط ده درجه بیشتر از صفر مطلق) در تابش های سرخ و دمای منفی 233 درجه به رنگ آبی می باشند، حکایت میکند.

لکه های سیاه در این سحابی، پیله یا زایشگاه های گرد و غباری اند که در نهایت به ستاره های بزرگ تبدیل میشوند و در آنصورت هم ده مرتبه بزرگتر از خورشید می باشند. لکه های کوچک نزدیک به مرکز و در مناطق سرخ رنگ این تصویر پیش ستاره هایی کم جرم اند که برابر با خورشید می باشند.

این تصویر تقریبأ نیم سحابی روزتا را نشان میدهد. رصد خانه فضایی هرشیل میتواند به درون ابر های عظیم گرد و غبار نفود نموده و در نتیجه چیزی را آشکار سازد که هرگز چشمان ما قادر به دیدن آن نیست. این تصویر به کمک آرایه بزرگ فتومتریک و دریافت کننده طیف سنجی و تصویر سنجی رصدخانه فضایی هرشیل گرفته شده.

کشف اولین ابر زمین ها بدور ستاره های خورشید مانند

یک گروه بین المللی شکارچیان سیارات شش سیاره کم جرم را در اطراف ستاره های مانند خورشید کشف نمود...

اخترشناسان میگویند رقابت میان تلسکوپ های زمینی و فضایی برای کشف سیارات بالقوه برای حیات به شدت جریان دارد و معلوم نیست که اولین سیاره مشابه زمین از فضا کشف میشود و یا از زمین؟ امروز یک گروه بین المللی شکارچیان سیارات اعلام نمودند که با استفاده از رصد خانه های زمینی شش سیاره کم جرم را در اطراف دو ستاره خورشید مانند کشف نمودند. این سیاره های "ابر زمین" یا سوپر زمین 5 تا 7.5 برابر زمین جرم دارند.

پژوهشگران به سرپرستی ستیون وگت از دانشگاه کلیفورنیا در سانتا کروز و پاول بوتلر از انستیتوت کارنیگی در واشنگتن گفتند که این دو " ابر زمین" اولین سیارات زمین مانندی اند که در اطراف ستاره های مانند خورشید کشف شده اند. این سیارات در یک مدار نزدیک بدور ستاره مادر در گردش اند، بناء سطح شان به حدی داغ است که بتوانند میزبان حیات باشند. ادامه مطلب

برای اولین بار رصد آْسمان شب در کابل

شب های گالیله ای که از 22 الی 24 اکتوبر می باشد با برگزاری برنامه های رصدی از ماه و مشتری اجرا میشود.

دیشب انجمن نجوم افغانستان برای اولین بار برنامه شب های گالیله ای را در کابل برگزار کرد. در این برنامه تلسکوپ در اختیار مردم گذاشته شد تا با چشم سر به ماه و مشتری بنگرند.

با وجود سردی هوا تعداد زیادی هموطنان ما با خانواده های خود جمع شده بودند. کودکان نسبت به هر کس دیگر از دیدن چهره ماه هیجان زده شده بودند.

در پایان برنامه به هر اشتراک کننده یک کارت به پاس یادگار داده شد که در آن نوشته شده "من ماه را دیدم" و نظر شان نسبت به آنچه که دیده بودند، پرسیده شد.

خانم محبوبه ابراهیمی شاعر کشور که با شوهر و فرزندان خود در این شب رصدی اشتراک کرده بود، از دیدن چهره ماه خیلی هیجان زده شده بود چنین گفت " من در گذشته خوانده بودم که سطح ماه هموار و صاف نیست و بر عکس پر از پستی ها و بلندی ها است، اما امشب به چشم سر دیدم و واقعأ خیلی هیجان زده شدم، زیرا تقریبأ تمام قسمت های ماه پوشیده از حفره و دهانه های برخوردی سیارک ها است".

آقای عزیز جاهد رئیس امور مالی پارلمان کشور که یکی دیگر از اشتراک کنندگان بود چنین گفت "ما از این کار انجمن نجوم افغانستان استقبال می کنیم. زیرا با ایجاد چنین فرصت به همه امکان آشنایی عینی را با ماه و سیارات میدهند."

خانم صدیقه رضایی فلم ساز یکی دیگر از اشتراک کنندگان می گوید " من هم در گذشته خوانده بودم که ماه سطح خشن و پر آبله ای دارد، اما حالا برایم این فرصت فراهم شد تا به چشم سر آنچه را که خوانده بودم ببینم. وقتی دیدم که چهار قمر بدور سیاره مشتری در گردش اند، خیلی برایم جالب بود و با خود گفتم اگر زمین هم چهار قمر میداشت آنگاه شب ها به مراتب روشن تر و جالب تر از روز بود".

این روز ها هوای کابل خیلی سرد شده و مردم قبل از تاریکی شب به خانه هایشان میرودند، بناء یکی از مشکلات برگزاری شب های رصدی همین سردی هوا است، اما انجمن نجوم افغانستان سعی می کند تا در شب های آینده این فرصت را برای بیشتر هموطنان فراهم سازد. در قدم نخست به لیلیه (خوابگاه) دانشجویان میرویم، حتی اگر برای گروه های کوچک هم شد سعی می کنیم تا این برنامه را برگزار کنیم. ما در یک ابتکار جدید به خانه بعضی از دوستان و علاقمندان نجوم میرویم تا فرصت آشنایی برای اعضای خانواده ها را هم فراهم سازیم.

کسانی که می خواهند تا در برنامه های رصدی اشتراک کنند لطفأ به دفتر انجمن نجوم مراجعه کنند، برنامه تلویزیونی آسمان شب را ببینند و یا با شماره تلفن های ذیل تماس بگیرند:

0799325939، 0787153515، 0777305350، 0796009118

آسمان تان همیشه پر ستاره باد.

منبع:‌سایت انجمن نجوم افغانستان

گزارش از افتتاح انجمن نجوم افغانستان

به نقل از سایت انجمن نجوم افغانستان

شنبه 18 میزان (10 اکتوبر 2009) انجمن نجوم افغانستان طی مراسمی و با تجلیل از هفته جهانی فضا افتتاح شد. این مراسم با حضور جمعی از پیشکسوتان نجوم کشور؛ آقای محمد علی فکور – گاهشمار یا تقویم نگار کشور، آقای حیدری رئیس اسبق اداره جیولوژی و کارتوگرافی و محمد دوران – فضانورد افغان، نمایندگان رسانه های تصویری و صوتی، خبرگزاری بی بی سی در کابل و جمعی از علاقمندان نجوم برگزار گردید.

مراسم با تلاوت آیاتی از کلام الهی توسط محمد نادر نادر عضو هیئت موسس انجمن آغاز گردید، در ادامه آقای فکور نکاتی چند در مورد اهمیت و کاربرد نجوم در زندگی ما انسان ها صبحت کردند.

سپس آقای نظام الدین کتوازی معاون انجمن نجوم افغانستان و رئیس انجمن تحکیم صلح و حقوق بشری در مورد هدف ایجاد انجمن نجوم افغانستان و تأثیر آن در جامعه صحبت کردند. آقای کتوازی گفت " انجمن نجوم افغانستان اولین نهاد اجتماعی – آموزشی است که بدور از هر گونه اختلافات سیاسی، زبانی و فرهنگی ایجاد شده و هدف آن گسترش نجوم در میان مردم است".

در ادامه برنامه آقای نادر نادر پیام کاترین سزارسکی – رئیس اتحادیه بین المللی نجوم را به مناسبت سال جهانی نجوم قرائت نمود.

بعد از بنده (یونس بخشی) رئیس انجمن نجوم افغانستان برنامه ها و پروژه های انجمن نجوم را برای علاقمندان شرح دادم و در ادامه مشکلاتی را که در تهیه امکانات و خرید ابزار های نجومی مانند تلسکوپ، گردانه آسمان و چاپ عکس و تصاویر نجومی متقبل شدیم به همه گفتم. در ضمن گفتم که دوست همیشگی این انجمن آقای محمد رحیمی و آسمان پارس در تهیه این ابزار و دیگر وسایل با ما همکاری نمودند و یکی از همکاران همیشگی انجمن نجوم افغانستان خواهد ماند.

در پایان آقای محمد دوران – فضانورد و فرمانده قول اردوی هوای کشور خاطرات شان را که در مورد آمادگی ها برای پرواز به فضا بود برای همه بیان کردند و در اخیر تصاویر

و نشان هایی را که از آن زمان به شکل یادگار داشتند به همه نشان دادند.

در پایان مهمانان و علاقمندان از نمایشگاه عکس و تصاویر نجومی انجمن نجوم دیدن کردند و بخاطر عضویت در انجمن ثبت نام نمودند.

آغاز به کار انجمن نجوم افغانستان در کابل

به نقل از سایت انجمن نجوم افغانستان

متن کارت دعوت به مراسم افتتاحیه انجمن نجوم افغانستان

این رویای من بود، ایجاد یک مرکز نجومی که همه مردم، (زن، مرد، بزرگ و کوچک) به آن دسترسی داشته باشند و به دور از هر گونه اختلافات سیاسی، زبانی، قومی و با عشق به زیبایی های آفرینش و جهان هستی به مطالعه نجوم روی بیاورند و با لذت از دیدن تصاویر زیبایی نجومی در کارگاه های آموزشی نجومی مانند ( خورشید گرفتگی، ساختن ساعت های آفتابی، ماه گرفتگی و دیگر آموزش ها) شرکت کنند.

انجمن نجوم افغانستان که نتیجه تلاش دوستداران نجوم است، به روز شنبه 18 میزان (10 اکتوبر2009) با حضور شخصیت های مهم سیاسی، فرهنگی، رسانه های جمعی صوتی و بصری افتتاح میشود.

در ضمن مهمان ویژه این برنامه آقای محمد دوران - فرمانده قول اردوی هوایی جمهوری اسلامی افغانستان است که در زمان حضور نیرو های شوروی سابق در افغانستان به عنوان اولین فضانورد افغان آموزش های لازم را دیده بود و قرار بود به فضا پرواز کند، اما به دلایل نامعلومی از پرواز باز ماند و در عوض عبدالاحمد مومند فضانورد افغان همراه با تیمی از فضانوردان روسی به ایستگاه فضایی میر رفت.

آقای دوران در روز افتتاحیه خاطرات شان را از آمادگی های فضایی برای اشتراک کنندگان محفل بیان خواهند کرد.

آقای مومند به مدت 9 روز در فضا ماند و همراه با تیم روسی در پژوهش های مختلف بیولوژیکی و دیگر تحقیقات کیهانی مشارکت نمود و تصاویر بسیار خوبی از بخش های مختلف افغانستان و بخصوص کابل گرفت.

آقای مومند در حال حاضر در شهر اشتوت گارد آلمان زندگی میکند و تابعیت آن کشور را دارد. که در یک مقاله جداگانه در مورد آقای مومند به شما معلومات داده میشود.

انجمن نجوم افغانستان تلاش زیادی به خرچ داد تا آقای مومند را قبل از افتتاح انجمن نجوم بیابد و با او مصاحبه ی را انجام دهد، اما متأسفانه کسی با او ارتباط ندارد و نتوانستند خبری از او را به ما بدهند.

در ضمن اشتراک در انجمن نجوم افغانستان برای همه آزاد است. همه دوستداران نجوم میتوانند به دفتر انجمن نجوم به آدرس چهار راهی پل سرخ- بعد از مسجد عمرجان صاحب زاده قندهاری به سمت دروازه جنوبی دانشگاه کابل دفتر انجمن نجوم افغانستان مراجعه کرده و از نمایشگاه دائمی نجومی و دیگر امکانات آموزشی آن بهره مند شوند.

کارت دعوت عمومی به مراسم افتتاحیه انجمن نجوم افغانستان

پایان بشریت – 10 هزار سال دیگر

منبع: آسمان کابل

می توان گفت که بشر برای دیدن همه چیز فرصت بسیار کوتاهی دارد. ما همیشه نگران ختم دوره خوش تابستانی، تعطیلات، دوره های خوش زندگی و حتی نگران دوره بازنشستگی خود هستیم. اما همه این ها در مقایسه با دوره های کیهانی فقط یک چشم به هم زدن است. بیایید کمی وسیعتر فکر کنیم و به زمان آینده بنگریم و ببینیم که آینده برای کائنات چگونه خواهد بود. مثلأ یک میلیون، میلیارد و حتی تریلیون یا 10¹⁰⁰ سال بعد را در نظر بگیریم. بیایید پایان همه چیز را تصور کنیم.

پایان بشریت – 10 هزار سال دیگر

انسان امروزی حدود 200 هزار سال قبل در افریقا بوجود آمده و از همان زمان به هر گوشه از جهان پراکنده شده اما این دروه موقتی و زود گذر است. اکثر گونه های حیاتی که در زمین بوجود آمده بودند، حالا نابود شده اند. اگر تصور کنیم که بشر می تواند از دست چنین سرنوشت فرار کند، خیلی متکبرانه به نظر میرسد، زیرا همانند هر موجود زنده در زمین، حیات ما هم محدود است و زمانی به آخر میرسد. اما این حیات چقدر دوام خواهد داشت؟

در قدم اول خیلی از بلا ها و مصیبت های ساخته انسان و طبیعی وجود دارد که میتواند اثری از انسان در روی زمین نگذارند. این مصیبت ها از برخورد یک سیارک تا بیماری های فراگیری خطرناک را شامل میشود؛ به گونه مثال گرمایش زمین، انفجار یک ابرنواختر در نزدیکی منظومه شمسی و... هزاران روش دیگر برای نابودی انسان وجود دارد. در واقع این سناریو ها به معنی انقراض گونه های زنده تصور می شود، همانند برخورد سیارک با زمین در 65 میلیون سال قبل که باعث نابودی دایناسور ها شد و یا دوره "نابودی عظیم" در 251 میلیون سال قبل که 70 درصد موجودات زنده در خشکی و 96 درصد موجودات آبی را نابود ساخت.

نمای شهر نیویارک

به احتمال زیاد آن وقت، گونه های دیگری از (کیک های هوشمند و موش ها) زنده می شوند و هم نشین غار ما خواهند بود و یا شاید هم انسان تا آن وقت روبوت های هوشمندی را جایگزین خود بسازد.

خلاصه کلام، یک گونه زنده می تواند ده ها یا صد ها هزار و یا حتی میلیون ها سال زنده بماند. پس چگونه می توانیم پیش بینی کنیم که پایان عمر بشر چند سال بعد خواهد بود؟

البته راهی برای معلوم کردن آن وجود ندارد، ولی یک محاسبه می تواند در این امر به ما کمک کند. این محاسبه بنام دلیل روز رستاخیر یاد می شود که در سال 1983 توسط متخصص فیزیک نجومی بنام براندون کارتر ترتیب شده است. بر اساس محاسبه کارتر اگر تصور کنید، نیمی از انسان های که باید به دنیا می آمدند و زندگی می کردند قبلأ آمدند و رفتند شمار آنها تقریبأ به 60 میلیارد انسان می رسد. اگر فرض کنیم که 60 میلیون دیگر هم باید به دنیا بیاییند و زندگی کنند در آنصورت فقط 90 هزار سال دیگر باقی خواهند ماند. اما دقیق تر بگویم که 95 درصد احتمال دارد که بشر تا 11 هزار سال دیگر کاملأ نابود شود.

محاسبات دیگری هم وجود دارند که با اندک تفاوت یعنی از چند هزار سال گرفته تا چند میلیون سال همین سرنوشت را برای بشر پیش بینی می کنند.

البته برای ما انسان ها این مدت زمان خیلی طولانی است، ولی نه آنقدر طولانی که آینده کائنات را درک کنیم و حس نماییم.

پایان حیات – 500 میلیون یا 5 میلیارد سال دیگر

همه فکر میکنیم خورشید انرژی بخش ماست و بدون آن هیچ حیاتی در زمین وجود نمی داشت. اما جالب این است که همین خورشید حیات بخش در نهایت حیات روی زمین را نابود می سازد.

می پرسید چرا؟ خوب بخاطر اینکه خورشید به تدریج داغتر و داغتر می شود.

یکی از جذاب ترین کتاب ها در این باره " زندگی و مرگ سیاره زمین" نوشته پیتر وارد و دونالد برونلی است. آنها در کتاب خود، به خوبی شرح داده اند که چگونه تولید انرژی خورشید به تدریج افزایش می یابد و در حدود 500 میلیون سال بعد دما در سطح زمین به حدی بالا میرود که به یک صحرای بزرگ مبدل می شود. بزرگترین جانوران هم نمی توانند به جز در قطب ها که نسبتأ سرد تر اند در دیگر جا ها زندگی کنند.

طی یک دو میلیارد سال بعد تکامل سیر نزولی را در پیش میگیرد. بزرگترین موجودات زنده و حیوانات کم مقاومت در برابر گرما می میرند و جز حشرات پرطاقت و باکتری ها، کسی در زمین وجود نخواهد داشت. در نتیجه سطح زمین چنان داغ می شود که اقیانوس ها به جوش می آیند و بخار می شوند و در برابر گرمای کشنده جایی برای پنهان شدن وجود نخواهد داشت. تنها موجوداتی که از میلیارد ها سال بدینسو در اعماق زمین زندگی می کنند، زنده خواهند ماند.

پایان زمین – 7.5 میلیارد سال

چنانچه در بالا یاد آور شدیم، ما به لطف خوش خورشید زنده هستیم، اما از آنجائیکه این خورشید نیرو بخش به تدریج می میرد بنائأ سیاره زمین را نیز با خود به نحوی نابود می کند.

حدود 5 میلیارد سال بعد از حالا، خورشید به مرحله نهایی زندگی خود میرسد؛ یعنی آخرین منبع سوخت هیدروژنی اش تمام می شود. در این مرحله خورشید توان مقابله با گرانش را نداشته و بر سر خود سقوط می و مقدار بسیار کم هیدروژن در یک پوسته بدور هسته خورشید باقی میماند. سپس به یک غول سرخ تبدیل می شود و سیاره های درونی (عطارد، زهره و حتی زمین) را می بلعد....

قسمت دوم

البته در مورد اینکه خورشید که به یک ستاره غول سرخ مبدل شده زمین را هم می سوزاند یا نه اختلاف نظر های زیادی وجود دارد. در بعضی از طرح ها تغییر در چگالی خورشید به علت انبساط آن باعث می گردد تا زمین از خورشید دور شود و در نتیجه از دسترس نابودی خورشید دور بماند. در یک طرح دیگر پوسته بیرونی خورشید که حالا به صورت یک حباب شده، زمین را می پوشاند. در این مرحله اصطکاک بیشتر سرعت زمین را کند ساخته و باعث می گردد تا با چرخش به درون خورشید سقوط کند.

خوب پی آمد این سناریو هر طوری که باشد، اما با قاطعیت می توان گفت که در پنج میلیارد سال بعد از امروز زمین کاملأ سوخته و زغال می گردد و در اخیر نابود میشود.

پایان خورشید – 7.5 میلیارد تا 1 تریلیون سال

وقتی خورشید به یک غول سرخ مبدل شد، این مرحله فقط آغاز پایان عمر اوست. با تمام شدن هیدروژن خورشید به مصرف هیلیوم رو می آورد و سپس به کاربن و در نهایت به مصرف اکسیژن. در این مرحله خورشید ما دیگر گرانش لازم را ندارد تا پروسه همجوشی را اامه دهد. آنگاه خاموش شده و به بیرون پخش می شود تا یک سحابهی سیاره نما را تشکیل دهد؛ درست همانند سحابی حلقه که در آسمان شب دیده می شود.

هسته آن عمر خود را بصورت یک کوتوله سفید ادامه می دهد. (کوتوله سفید در واقع هسته یک ستاره نابود شده است که انرژی لازم را برای همجوشی در هسته خود ندارد و نه آنقدر داغ اند که به حد یک ستاره بدرخشند و نه آنقدر سرد که به یک سیاره مبدل شود) البته کوتوله سفید مقدار زیاد جرم خود را حفظ نموده، ولی قطر آن بزرگتر از زمین نخواهد بود. خورشیدی داغ که زمانی در هسته خود گرما تولید می کرد به تدریج سرد می شود و در نتیجه حرارت یا دمای آن با دمای فضا یکسان می شود و از حالت کوتوله سفید به تدریج به یک کوتوله سیاه سرد تبدیل می شود و به صورت یک تکه مواد در فضای تاریک حرکت می کند.

حتی کهنه ترین کوتوله سفید چند هزار درجه کلووین حرارت دارد و کائنات هم تا هنوز آنقدر عمر نکرده تا شاهد پیدایش یک کوتوله سیاه باشد. ولی اگر عمر خورشید را یک میلیارد سال یا بیشتر از آن در نظر بگیریم، بلاخره روزی به یک کوتوله سیاه تبدیل می شود.

پایان منظومه شمسی

بعد از میلیارد ها سال حتی اگر خورشید هم بمیرد، بعضی از ستاره ها هنوز باقی میمانند. شاید زمین هم نابود نشده باشد، اما مشتری و زحل و دیگر سیارات بیرونی، ساکنین کمر بند کویپر برای دوره های طولانی در مدار خود باقی میمانند.

بر اساس یک تحقیق تازه نشر شده در مجله ساینس، اخترشناسان یک صفحه از مواد فلزی را کشف نمودند که بدور یک کوتوله سفید در گردش است. به دنبال این کشف، پژوهشگران آن را شبیه سازی نمودند و سیارات فرضی را بدور یک ستاره در حال مرگ چیدند و دیدند که مرگ ستاره بر ثبات و نظم منظومه ستاره ای خرابی شدیدی ایجاد نمود. تغییرات در جرم یک ستاره باعث می شود تا سیارات با هم برخورد کنند و مدار شان تغییر کند و در نتیجه شماری از سیارات به سوی ستاره مادر سقوط نموده و تعداد دیگر به فضای بین ستاره ای پرتاب می شوند.

وقتی این همه فعل و انفعالات گرانشی تمام شد تنها چیزی که از منظومه شمسی ما باقی میماند هماند کوته سفید و صفحه شکسته سیاره ی در اطراف اش که با سرعت در گردش است. باقی هر چه که بود در فضای بین ستاره ای ناپدید می شود.

پایان کیهان شناسی – 3 تریلیون سال بعد از اکنون

کائنات همانند یک ماشین زمان طبیعی عمل می کند. از آنجائیکه نور همیشه در حرکت است، می توانیم به اجرام دور نگاه کنیم و ببینیم که در گذشته این اجرام چگونه بوده اند. اگر به دور ترین نقطه مرئی کائنات بنگرید نوری را می بینید که میلیارد ها سال قبل یعنی فقط چند لحظه بعد از انفجار بزرگ یا بیگ بنگ تابیده است.

البته این مسئله قابل استفاده است ولی یک مشکل وجود دارد. نیروی مرموز انرژی تاریک که باعث انبساط کائنات می شود کهکشان های دور را هرچه سریعتر از ما دور می سازد. در نهایت این کهکشان ها از افق دید ما هم گذشته و به نظر میرسند که سریعتر از سرعت نور از ما دور می شوند. در این مرحله نوری این کهکشان ها به ما نمی رسند. هر کهکشانی که از افق دید ما عبور کند از نظر ناپدید می شود و روزی همه کهکشان ها از نظر ناپدید می شوند.

بر اساس یک تحقیق تازه توسط لورنس کراوس و روبرت شیرر، اگر در 3 تریلیون سال بعد از امروز اخترشناسی به آسمان شب نگاه کند، به جز از کهکشان خود دیگر چیزی را در آسمان نخواهد دید.

این انبساط در حال سرعت، پیامد دیگری هم دارد. تابش پس زمینه کیهانی که برای کشف شواهد انفجار بزرگ یا بینگ بنگ توسط کیهان شناسان بکار می رود، محو می گردد. نه تنها این اتفاق بلکه فراوانی مواد کیمیاوی (شیمی) که با مقدار گفته شده در نظریه بیگ بنگ برابر است، توسط نسل های بعدی ستاره ها پنهان می شود.

در نتیجه، سه تریلیون سال بعد از امروز، هیچ اثری از بیگ بنگ باقی نمی ماند. هیچ نشانه ای برای کیهانشاسان آینده وجود نخواهد داشت تا بفهمند که کائنات از یک نقطه آغاز شده و به تدریج انبساط نموده است. کائنات در نظر آنها ایستا و بدون تغییر خواهد بود.

پایان راه شیری

برخورد کهکشان. تنها کاری که باید کرد با استفاده از یک تلسکوپ به آسمان نگاه کنید و سرنوشت کهکشان خودمان را ببینید. در تمام جهت ها می توانیم تعامل و برخورد میان گرانش کهکشان های مختلف را ببینیم. در قدم اول رویارویی دو کهکشان بسیار شدید و سخت است؛ یعنی کهکشان ها از هم دریده شده و مواد خود را پخش می کنند و در نتیجه نوار یا دریف عظیمی از ستاره ها را تشکیل می دهند. سیاه چاله بسیار بزرگ ساکت آن در مرکز از نو زنده شده و به صورت هسته کهکشانی با خوردن مواد جدید در اطراف خود فعالیت می کند.

کهکشان اندرومدا که قرار است دو میلیارد سال بعد با کهکشان راه شیری برخورد کند به سوی ما در حرکت است. هر دو کهکشان با هم برخورد می کنند و بعد از هم جدا می شوند. باز با هم برخورد می کنند و باز... تا اینکه یک کهکشان بزرگ بنام راه شیری اندرومدا (Melkomedia) را تشکیل دهند. سیاه چاله هر دو به دور هم در گردش می باشند و در نهایت با هم یکجا می شوند و یک سیاه چاله بسیار بزرگ را می سازند.

موقعیت ما (منظومه شمسی) هم در کهکشان تغییر می کند؛ به احتمال زیاد ما به قسمت های بیرونی هاله کهکشان کوچ می کنیم و فاصله مان تا مرکز کهکشان حدود 100 هزار سال نوری خواهد بود. از آنجائیکه خورشید ما هنوز هم زنده خواهد بود، شاید بعضی از گونه های حیات در زمین زنده باشند و این رویداد را متوجه شوند.

پروسه کامل برخورد و یکجا شدن هر دو کهکشان حدود 7 میلیارد سال را در بر می گیرد.

اما این هم پایان کهکشان ما نیست، بلکه بصورت یک جزیره تنها همراه با ستاره ها بدور مرکز اش در فضا در گردش می باشد. طی یک مدت طولانی یعنی حدود 10¹⁹ تا 10²⁰ سال بعد کهکشان ما میمیرد و ستاره های باقیمانده آن به فضای بین کهکشانی پراکنده می شوند.

روزجهانی نجوم

نویسنده: یونس بخشی

هر ساله اعضای انجمن های نجومی، منجمین آماتور و گروه های مختلف علاقمند به نجوم یک روز گردهم جمع می شوند تا شگفتی ها و زیبایی های آسمان را به مردم نشان دهند. اما بصورت رسمی روز جهانی نجوم با هدف " ترویج دستاورد های جدید علمی و ارایه اطلاعات، منابع و ترغیب به عرصه های مختلف نجوم" تجلیل می شود تا به مردم نشان داده شود که نجوم عرصه بسیار جالب و حتی نوعی تفریح است.

دوگ برجیر Doug Berger رئیس انجمن نجوم شمال کالیفرنیا این رویداد را برای اولین بار در سال 1973 به عنوان یک روش بسیار خوب برای جلب توجه مردم به علم و سرگرمی از طریق برگزاری نمایش و برنامه های رصدی در مرکز شهر تجلیل نمود. از همان زمان به بعد تجلیل و گردهمایی در اندازه. های مختلف رواج شده است.

تاریخ دقیق این روز بصورت سنتی در نیمه دوم ماه اپریل و هفته اول ماه می و نزدیک به زمانی که مهتاب در ربع اول خود قرار می گیرد، تجلیل می شود. آن سال این حالت مهتاب با دهم ماه می مصادف افتاد که از آن به بعد تاریخ دقیق آن را 10 می هر سال تعیین نموده اند.

اما در کشور ما تا هنوز هیچ انجمن یا گروه نجومی وجود ندارد تا در برگزاری این روز سهم بگیرد. خواستم به بهانه روز جهانی نجوم از علاقمندان این عرصه دعوت کنم تا در محفلی که به همین مناسبت در نظر گرفته شده ( زمان و مکان دقیق آن بعدأ اعلان می شود) اشتراک کنند. سایت آسمان کابل نیز با هدف ارایه اطلاعات نجومی تهیه شده و به همه متعلق است . در ضمن از علاقمندان دعوت می کنم تا با مشارکت هم برای ایجاد یک انجمن نجوم در کشور دست به هم داده و از دولت و جامعه جهانی بخواهیم تا افغانها را در این عرصه کمک کنند. مثلأ ما به ایجاد یک رصد خانه، مرکز نجوم و همچنان تهیه و خرید تلسکوپ و مواد تعلیمی نجوم نیاز داریم...

در مراسم مربوط به روز جهانی نجوم در این مورد بصورت مفصل بحث خواهیم کرد...